OGÓLNE WIADOMOŚCI O AMD
ZWYRODNIENIE PLAMKI ZWIĄZANE Z WIEKIEM
(ang. age-related macular degeneration
- AMD), jest chorobą dotyczącą obszaru na dnie
oka zwanego plamką. Plamka to miejsce odpowiedzialne
za widzenie centralne, które potrzebne jest do wykonywania
codziennych czynności jak np. czytanie, rozpoznawanie
twarzy, znaków drogowych. Szczególnie czuły na uszkodzenia
w przebiegu AMD jest środek plamki zwany dołkiem (fot.1).
AMD jest jedną z najczęstszych przyczyn ślepoty osób
dorosłych na świecie. Ujawnia się ok. 50-60 r.ż. a
po 70 r.ż. prawie 30% osób jest dotkniętych tą chorobą.
Zwykle zmiany dotyczą obu oczu, choć nie muszą pojawiać
się jednocześnie i ich zaawansowanie może być różne.
POSTACIE AMD
Wyróżniamy dwie formy zwyrodnienia
plamki związanego z wiekiem: suchą oraz wysiękową.
Występuje najczęściej (90% przypadków).
Jest łagodniejszym typem AMD i cechuje się powolnym
postępem choroby. Pogorszenie ostrości wzroku
następuje stopniowo, w ciągu miesięcy lub lat.
W tej postaci zmiany jakie zachodzą w plamce
mają charakter przede wszystkim zanikowy. Obumierają
komórki odpowiedzialne za prawidłowe odbieranie
wrażeń wzrokowych (fotoreceptory) oraz funkcjonowanie
siatkówki (komórki nabłonka barwnikowego i choriokapilary).
Stopniowo dochodzi do utraty widzenia centralnego.
W początkowym stadium choroby na dnie oka pojawiają
się tzw. druzy - drobne złogi. W stadium zaawansowanym
dochodzi do rozległych zaników siatkówkowo-naczyniówkowych
- tzw. zanik geograficzny.
-
Postać wysiękowa (mokra,
neowaskularna)
Występuje rzadziej (ok. 10% przypadków).
Ma zwykle
ciężki przebieg,
a znaczna utrata widzenia może nastąpić nawet w
ciągu kilku dni. Jej istotą jest powstawanie nieprawidłowych
naczyń w okolicy plamki, które tworzą tzw. błonę
podsiatkówkową (neowaskularną). Na dnie pojawiają
się przesięki
i krwotoki. W końcowym stadium może
dojść do powstania tarczowatej blizny i trwałego
uszkodzenia siatkówki.
OBJAWY AMD
- Pogorszenie widzenia - zauważalne
zwłaszcza przy czytaniu, czytane litery są zamazane
i niewyraźne (fot.3)
- Zniekształcenia obrazu - tzw. metamorfopsje,
powiększenie lub pomniejszenie obrazu
- Krzywienie linii prostych
- Mroczek centralny - ciemna plama
w centrum pola widzenia (fot.2)
- Obniżone poczucie
kontrastu i widzenia barwnego - oglądane kolory
są słabiej wysycone.
Niezbędny dla wykrycia wczesnych objawów AMD jest
tzw. test Amslera - kwadrat 10x10 cm z krateczkami
(fot.4). Badanie przeprowadza się regularnie dla każdego
oka osobno w okularach do bliży. Zauważalne są zniekształcenia
linii, ciemna plama w centrum.
Test Amslera pozwala
w warunkach domowych wykryć chorobę i śledzić jej
postęp (fot.5).
CZYNNIKI RYZYKA AMD
- Wiek
Jest to główny czynnik ryzyka rozwoju AMD. Narażone
są szczególnie osoby po 50 r.ż.
- Palenie tytoniu, nadciśnienie
tętnicze, miażdżyca, otyłość i wysoki poziom cholesterolu
To cała grupa czynników, na które można wpłynąć
poprzez zmianę stylu życia.
Na uwagę zasługuje fakt, że na AMD narażone są także
i te osoby, które paliły w przeszłości. Dopiero
po 20 latach od zaprzestania palenia ryzyko spada
do poziomu cechującego osoby niepalące.
- Płeć
Częściej chorują kobiety. U kobiet powyżej 75 r.ż.
dwa razy częściej występują zmiany początkowe AMD,
i aż siedem razy częściej zmiany zaawansowane niż
u mężczyzn w tym samym wieku.
- Rasa
U osób rasy białej częściej występują zaawansowane
formy AMD niż u osób rasy czarnej. Niektórzy autorzy
tłumaczą powyższy fakt ochronnym działaniem melaniny.
- Czynniki genetyczne
Udowodniono zwiększone ryzyko wystąpienia AMD u
członków rodziny osoby dotkniętej tą chorobą.
- Kolor tęczówki
AMD może występować częściej u osób z niebieskim "kolorem oczu",
co tłumaczy się mniejszą ilością melaniny w
siatkówce oczu
o jasnych tęczówkach.
- Wada refrakcji
Osoby z dalekowzrocznością mogą być bardziej predysponowane
do wystąpienia AMD.
Najważniejszym działaniem mogącym zmniejszyć
ryzyko rozwoju AMD jest zmiana stylu życia - zaprzestanie
palenia, regularny wysiłek fizyczny oraz odpowiednia
dieta. Wysokie spożycie karotenoidów i antyoksydantów
w diecie (luteina, zeaksantyna, beta-karoten, oraz
witamina C i E) a także niektórych pierwiastków (cynk),
które znajdują się w wielu owocach i warzywach, może
także stanowić ochronę przed rozwojem AMD.
Mimo, że
nie udowodniono związku promieniowania ultrafioletowego
ze starczym zwyrodnieniem plamki, zaleca się stosowanie
okularów słonecznych z filtrem chroniącym. |
DIETA
Specjalne zalecenia dietetyczne w profilaktyce AMD oraz dla pacjentów z AMD.
W ramach profilaktyki oraz terapii AMD wszyscy powinni szczególnie zadbać
o dostarczenie z dietą astępujących substancji o działaniu antyoksydacyjnym:
- luteiny i zeaksantyny, które są naturalnymi barwnikami plamki żółtej
- witamin C i E
- składników mineralnych, takich jak cynk i selen
Badania naukowe wskazują również, że wielonienasycone kwasy tłuszczowe
z rodziny omega-3 (WNKT omega-3), a zwłaszcza kwas dokozaheksaenowy (DHA),
które występują w dużych ilościach w tłuszczu głębinowych ryb morskich, są niezbędne
w przeciwdziałaniu i leczeniu choroby.
W ramach profilaktyki AMD osoby zdrowe oraz zagrożone wystąpieniem AMD
(np. rodzinne występowanie AMD), jak również osoby, u których wykryto AMD,
powinny stosować się do poniższych zasad.
Codziennie spożywać przynajmniej dwie porcje warzyw i owoców zawierających luteinę:
zielona kapusta
szpinak
natka pietruszki
gorczyca
botwinka
koper
seler
szczypiorek
por
brokuły
zielona sałata
groszek zielony |
dynia
brukselka
cukinia
żółta i zielona papryka
żółta kukurydza
ogórek
zielona fasola
zielone oliwki
marchew
pomidor
pomarańcze
|
2-3 razy w tygodniu spożywać tłuste ryby morskie:
śledź
makrela
okoń
sardynki
różowy łosoś
biały tuńczyk
pstrąg morski
sola
dorsz
halibut
W szczególnych przypadkach, gdy niezachowana jest właściwa podaż substancji
antyoksydacyjnych oraz kwasów omega-3, niezbędna jest suplementacja odpowiednimi preparatami.
Zgodnie z obecnym stanem wiedzy preparaty stosowane w suplementacji diety
stosowanej w profilaktyce AMD oraz u pacjentów z AMD powinny zawierać:
- luteinę i zeaksantynę
- witaminę C i E
- cynk i selen
- niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe z rodziny omega-3 (głównie DHA)
|
