Fot.1. Schemat gałki ocznej.

 

 


Fot.2. Ciemna plama w polu widzenia.

 


Fot.3. Zamazywanie się słów podczas czytania.


 


Fot.4. Test Amslera.


Fot.5. Zmiany w teście Amslera.

 

 

 

 

 

OGÓLNE WIADOMOŚCI O AMD


ZWYRODNIENIE PLAMKI ZWIĄZANE Z WIEKIEM
(ang. age-related macular degeneration - AMD), jest chorobą dotyczącą obszaru na dnie oka zwanego plamką. Plamka to miejsce odpowiedzialne za widzenie centralne, które potrzebne jest do wykonywania codziennych czynności jak np. czytanie, rozpoznawanie twarzy, znaków drogowych. Szczególnie czuły na uszkodzenia w przebiegu AMD jest środek plamki zwany dołkiem (fot.1).

AMD jest jedną z najczęstszych przyczyn ślepoty osób dorosłych na świecie. Ujawnia się ok. 50-60 r.ż. a po 70 r.ż. prawie 30% osób jest dotkniętych tą chorobą.
Zwykle zmiany dotyczą obu oczu, choć nie muszą pojawiać się jednocześnie i ich zaawansowanie może być różne.


POSTACIE AMD

Wyróżniamy dwie formy zwyrodnienia plamki związanego z wiekiem: suchą oraz wysiękową.

  • Postać sucha (zanikowa)
  • Występuje najczęściej (90% przypadków). Jest łagodniejszym typem AMD i cechuje się powolnym postępem choroby. Pogorszenie ostrości wzroku następuje stopniowo, w ciągu miesięcy lub lat.
    W tej postaci zmiany jakie zachodzą w plamce mają charakter przede wszystkim zanikowy. Obumierają komórki odpowiedzialne za prawidłowe odbieranie wrażeń wzrokowych (fotoreceptory) oraz funkcjonowanie siatkówki (komórki nabłonka barwnikowego i choriokapilary). Stopniowo dochodzi do utraty widzenia centralnego.
    W początkowym stadium choroby na dnie oka pojawiają się tzw. druzy - drobne złogi. W stadium zaawansowanym dochodzi do rozległych zaników siatkówkowo-naczyniówkowych - tzw. zanik geograficzny.

  • Postać wysiękowa (mokra, neowaskularna)

    Występuje rzadziej (ok. 10% przypadków).
    Ma zwykle ciężki przebieg,
    a znaczna utrata widzenia może nastąpić nawet w ciągu kilku dni. Jej istotą jest powstawanie nieprawidłowych naczyń w okolicy plamki, które tworzą tzw. błonę podsiatkówkową (neowaskularną). Na dnie pojawiają się przesięki
    i krwotoki. W końcowym stadium może dojść do powstania tarczowatej blizny i trwałego uszkodzenia siatkówki.


OBJAWY AMD

  • Pogorszenie widzenia - zauważalne zwłaszcza przy czytaniu, czytane litery są zamazane i niewyraźne (fot.3)
  • Zniekształcenia obrazu - tzw. metamorfopsje, powiększenie lub pomniejszenie obrazu
  • Krzywienie linii prostych
  • Mroczek centralny - ciemna plama w centrum pola widzenia (fot.2)
  • Obniżone poczucie kontrastu i widzenia barwnego - oglądane kolory są słabiej wysycone.



Niezbędny dla wykrycia wczesnych objawów AMD jest tzw. test Amslera - kwadrat 10x10 cm z krateczkami (fot.4). Badanie przeprowadza się regularnie dla każdego oka osobno w okularach do bliży. Zauważalne są zniekształcenia linii, ciemna plama w centrum.
Test Amslera pozwala w warunkach domowych wykryć chorobę i śledzić jej postęp (fot.5).

 

CZYNNIKI RYZYKA AMD

  • Wiek

    Jest to główny czynnik ryzyka rozwoju AMD. Narażone są szczególnie osoby po 50 r.ż.

  • Palenie tytoniu, nadciśnienie tętnicze, miażdżyca, otyłość i wysoki poziom cholesterolu

    To cała grupa czynników, na które można wpłynąć poprzez zmianę stylu życia.
    Na uwagę zasługuje fakt, że na AMD narażone są także i te osoby, które paliły w przeszłości. Dopiero po 20 latach od zaprzestania palenia ryzyko spada do poziomu cechującego osoby niepalące.

  • Płeć

    Częściej chorują kobiety. U kobiet powyżej 75 r.ż. dwa razy częściej występują zmiany początkowe AMD, i aż siedem razy częściej zmiany zaawansowane niż u mężczyzn w tym samym wieku.

  • Rasa

    U osób rasy białej częściej występują zaawansowane formy AMD niż u osób rasy czarnej. Niektórzy autorzy tłumaczą powyższy fakt ochronnym działaniem melaniny.

  • Czynniki genetyczne

    Udowodniono zwiększone ryzyko wystąpienia AMD u członków rodziny osoby dotkniętej tą chorobą.

  • Kolor tęczówki

    AMD może występować częściej u osób z niebieskim "kolorem oczu", co tłumaczy się mniejszą ilością melaniny w siatkówce oczu
    o jasnych tęczówkach.

  • Wada refrakcji

    Osoby z dalekowzrocznością mogą być bardziej predysponowane do wystąpienia AMD.


Najważniejszym działaniem mogącym zmniejszyć ryzyko rozwoju AMD jest zmiana stylu życia - zaprzestanie palenia, regularny wysiłek fizyczny oraz odpowiednia dieta. Wysokie spożycie karotenoidów i antyoksydantów w diecie (luteina, zeaksantyna, beta-karoten, oraz witamina C i E) a także niektórych pierwiastków (cynk), które znajdują się w wielu owocach i warzywach, może także stanowić ochronę przed rozwojem AMD.
Mimo, że nie udowodniono związku promieniowania ultrafioletowego ze starczym zwyrodnieniem plamki, zaleca się stosowanie okularów słonecznych z filtrem chroniącym.

DIETA

Specjalne zalecenia dietetyczne w profilaktyce AMD oraz dla pacjentów z AMD.

W ramach profilaktyki oraz terapii AMD wszyscy powinni szczególnie zadbać o dostarczenie z dietą astępujących substancji o działaniu antyoksydacyjnym:

  • luteiny i zeaksantyny, które są naturalnymi barwnikami plamki żółtej
  • witamin C i E
  • składników mineralnych, takich jak cynk i selen

Badania naukowe wskazują również, że wielonienasycone kwasy tłuszczowe z rodziny omega-3 (WNKT omega-3), a zwłaszcza kwas dokozaheksaenowy (DHA), które występują w dużych ilościach w tłuszczu głębinowych ryb morskich, są niezbędne w przeciwdziałaniu i leczeniu choroby.
W ramach profilaktyki AMD osoby zdrowe oraz zagrożone wystąpieniem AMD (np. rodzinne występowanie AMD), jak również osoby, u których wykryto AMD, powinny stosować się do poniższych zasad.

Codziennie spożywać przynajmniej dwie porcje warzyw i owoców zawierających luteinę:

zielona kapusta
szpinak
natka pietruszki
gorczyca
botwinka
koper
seler
szczypiorek
por
brokuły
zielona sałata
groszek zielony
dynia
brukselka
cukinia
żółta i zielona papryka
żółta kukurydza
ogórek
zielona fasola
zielone oliwki
marchew
pomidor
pomarańcze

2-3 razy w tygodniu spożywać tłuste ryby morskie:

śledź
makrela
okoń
sardynki
różowy łosoś
biały tuńczyk
pstrąg morski
sola
dorsz
halibut

W szczególnych przypadkach, gdy niezachowana jest właściwa podaż substancji antyoksydacyjnych oraz kwasów omega-3, niezbędna jest suplementacja odpowiednimi preparatami.

Zgodnie z obecnym stanem wiedzy preparaty stosowane w suplementacji diety stosowanej w profilaktyce AMD oraz u pacjentów z AMD powinny zawierać:

  • luteinę i zeaksantynę
  • witaminę C i E
  • cynk i selen
  • niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe z rodziny omega-3 (głównie DHA)

 

 

(C) 2014, www.amd.org.pl